Το ελληνικό χρυσό με δανεικό ποδήλατο

Ένας άλλος αγώνας για τον Μαραθώνα

Δύο ημέρες νωρίτερα, ο Σπύρος Λούης είχε νικήσει στον μαραθώνιο. Η νίκη του βρισκόταν ακόμη στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, όταν ο Μαραθώνας συνδέθηκε με έναν ακόμη ολυμπιακό αγώνα. Αυτή τη φορά, οι αθλητές θα έφθαναν εκεί με ποδήλατα και θα επέστρεφαν στην Αθήνα.

Οι ποδηλάτες ξεκινούσαν από την Αθήνα, κοντά στον Ευαγγελισμό. Έφθαναν στον Μαραθώνα και επέστρεφαν, με τελικό προορισμό το ποδηλατοδρόμιο του Νέου Φαλήρου. Η συνολική απόσταση καταγραφόταν ως 87 χιλιόμετρα.

Στον Μαραθώνα υπήρχε και μια διαδικασία που σήμερα μοιάζει απρόσμενη: οι αθλητές έπρεπε να υπογράψουν μπροστά σε αρμόδιο εκπρόσωπο, ώστε να πιστοποιηθεί ότι είχαν περάσει από το σημείο αναστροφής.

Ο Κωνσταντινίδης έφθασε εκεί πρώτος. Υπέγραψε και πήρε αμέσως τον δρόμο της επιστροφής.

Ο άνθρωπος που ήξερε τα ποδήλατα

Ο Κωνσταντινίδης ήταν μηχανικός ποδηλάτων και είχε συμμετάσχει στην ίδρυση της Ποδηλατικής Εταιρείας Αθηνών. Γνώριζε τα ποδήλατα και από τον πάγκο του εργαστηρίου. Στον δρόμο της επιστροφής, όμως, η λύση θα ερχόταν από ένα άλλο ποδήλατο.

Η ποδηλασία εκείνης της ημέρας είχε και μια σημαντική διαφορά από τη σημερινή αγωνιστική εικόνα. Επιτρεπόταν η βοήθεια από ποδηλάτες που λειτουργούσαν ως οδηγοί ρυθμού, οι λεγόμενοι pacemakers. Βρίσκονταν σε σημεία της διαδρομής και συνόδευαν τους αγωνιζομένους. Ένας τέτοιος συνοδός θα του έδινε την πρώτη βοήθεια μετά τη βλάβη.

Το ποδήλατο άλλαξε. Ο αγώνας συνεχιζόταν

Σύμφωνα με την επίσημη έκθεση των Αγώνων, ο Κωνσταντινίδης ανέβηκε στο ποδήλατο ενός συνοδού του και πρόλαβε τον Μπατέλ λίγα χιλιόμετρα έξω από την Αθήνα.

Λίγο αργότερα, ήρθε νέο πρόβλημα. Στη στροφή προς την Ηρώδου Αττικού έπεσε και τραυματίστηκε στο χέρι. Η επίσημη έκθεση περιγράφει ακόμη μία αλλαγή: αυτή τη φορά πήρε το ποδήλατο ενός φίλου του και συνέχισε το κυνήγι.

Δύο αλλαγές ποδηλάτου, λοιπόν, καταγράφονται στην αφήγηση της εποχής. Η δεύτερη τον έφερνε ξανά στον δρόμο, με τραυματισμένο χέρι και με τον Μπατέλ να έχει απομακρυνθεί. Απέμενε ακόμη η διαδρομή προς το Φάληρο.

Στο Φάληρο έφθασε πρώτος

Ο Κωνσταντινίδης κατάφερε να ανακτήσει το προβάδισμα. Ο Μπατέλ αντιμετώπισε κι εκείνος πτώση και εξάντληση, ενώ δεύτερος τερμάτισε ο Γκέντριχ. Η τελική σειρά ήταν Κωνσταντινίδης, Γκέντριχ, Μπατέλ.

Με εκείνον τον τερματισμό, ο Έλληνας αθλητής έγινε ο πρώτος ολυμπιονίκης της ποδηλασίας δρόμου στους σύγχρονους Αγώνες.

Η λεπτομέρεια που αλλάζει το «χρυσό»

Το «χρυσό» αυτής της ιστορίας χρειάζεται μια διευκρίνιση. Ο Κωνσταντινίδης δεν παρέλαβε χρυσό μετάλλιο.

Στην Αθήνα του 1896, οι νικητές βραβεύονταν με ασημένιο μετάλλιο, κλαδί ελιάς και δίπλωμα. Το Ολυμπιακό Μουσείο καταγράφει το μετάλλιο της πρώτης θέσης ως ασημένιο, σχεδιασμένο από τον Jules-Clément Chaplain. Η νίκη εμφανίζεται σήμερα στις ολυμπιακές καταγραφές ως χρυσή.

Στις κατατάξεις έμεινε η πρώτη θέση. Στην επίσημη έκθεση διασώθηκε και η διαδρομή μέχρι αυτήν: η βλάβη, η πτώση, τα ποδήλατα που άλλαξε. Οι λεπτομέρειες ενός αγώνα που η τελική σειρά τερματισμού δεν αρκεί για να περιγράψει.

Σημείωση τεκμηρίωσης: Οι πηγές δεν συμφωνούν σε όλες τις λεπτομέρειες. Η επίσημη έκθεση δίνει χρόνο 3:22:31, ενώ η Olympedia και η ΕΟΕ καταγράφουν 3:21:10. Διαφέρει επίσης η καταμέτρηση των πτώσεων. Η αφήγηση ακολουθεί την επίσημη έκθεση για τις αλλαγές ποδηλάτου και αποφεύγει να παρουσιάσει έναν συνολικό αριθμό πτώσεων ή έναν χρόνο ως αδιαμφισβήτητο.

Πηγές του άρθρου

1. Επίσημη έκθεση Αθήνα 1896, μέρος Β΄, «Bicycle race from Marathon», τυπωμένες σ. 100–102: κατάλογος LA84 · αναγνώσιμη μεταγραφή της έκθεσης.
2. Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή, Αριστείδης Κωνσταντινίδης.
3. Volker Kluge, «The “Knight of the Pedals” and the “Master Driver” on the Road», Journal of Olympic History, 29(1), 2021, σ. 8–16, ιδίως σ. 8–9 και σημ. 6 στη σ. 16: PDF του τεύχους.
4. Olympedia, Road Race, Men — Athens 1896.
5. Olympedia, Aristidis Konstantinidis — βιογραφικό.
6. Olympic Museum, Athens 1896, winner’s medal, silver.